Vaderschap

Het vaderschap naar Belgisch recht is buiten het huwelijk in beginsel gebaseerd op de verwekking.
Hierdoor verwerft ook de donor vaderschapsrechten en -plichten en hij wordt door de Belgische wet gezien en beschouwd als vader, met alle rechten en plichten die daaraan verbonden zijn.

Het vaderschap c.q. de verwekking wordt bewezen door vrijwillige erkenning van het kind door de verwekker (gewoonlijk voor de ambtenaar van de burgerlijke stand) of via een gerechtelijke procedure. Dit betekent dat er in geval van donorschap nimmer zekerheid bestaat. De donor kan op elk moment via een gerechtelijke procedure (een rechtsvordering tot opsporing van het vaderschap) aantonen dat hij de verwekker is en wordt daarna als vader van het kind erkend, terwijl ook de moeder op elk moment via eenzelfde gerechtelijke procedure kan 'eisen' dat een donor als vader zal worden erkend en als zodanig dus rechten en plichten krijgt.

 De donor

De moeder en de donor kunnen tevoren afspreken dat de donor het kind niet zal erkennen, bijvoorbeeld via een donorovereenkomst. Dit is een overeenkomst tussen enerzijds de moeder en anderzijds de vader. Indien noch de moeder, noch de donor daarna iets ondernemen, heeft het kind alleen een moeder en verkrijgt de donor geen rechten en plichten doch blijft donor. Het kind heeft geen juridische vader.

Echter, naar Belgisch recht is een donorovereenkomst waarbij de donor bij voorbaat van de ouderlijke rechten en plichten afziet, strijdig met de openbare orde. De afspraken in de donorovereenkomst zijn nooit afdwingbaar en partijen kunnen te allen tijde op deze afspraken terugkomen. Een donorovereenkomst heeft voor de Belgische rechter geen enkele waarde en wordt nimmer erkend; zelfs als die overeenkomst tussen partijen gesloten is zal zowel de moeder als de donor/vader op elk moment naar de rechter kunnen stappen om erkenning van het vaderschap af te dwingen en de daadwerkelijk ontstane situatie daarmee dus wezenlijk en blijvend veranderen.

Met andere woorden: een vrouw/vrouwen die via een donor een kindje krijgt/krijgen maken zich afhankelijk van de donor in die zin, dat deze op elk moment kan besluiten alsnog te willen 'vaderen' en erkenning via de rechter af te dwingen, terwijl aan de andere kant de donor afhankelijk is van de moeder(s) in die zin, dat ook zij op elk moment kan/kunnen besluiten de daadwerkelijke situatie alsnog te veranderen door erkenning af te dwingen.

Een donorovereenkomst (mondeling of schriftelijk) is derhalve een kwestie van wederzijds vertrouwen. Groot vertrouwen. Maar is ook afhankelijk van de toekomstige ontwikkelingen aan de zijde van zowel de moeder(s) als de donor. Grote veranderingen in persoonlijke en/of financiële omstandigheden kunnen tot gevolg hebben dat een van partijen zich niet meer kan of wil voegen in de gekozen situatie.

Aangetekend zij dat een donor die alsnog tot erkenning overgaat of wordt gedwongen, onderhoudsplichtig wordt jegens het kind/de kinderen, terwijl hij - als niet met het kind samenlevende ouder - het ouderlijk gezag slechts marginaal kan uitoefenen.

 Gedeeld ouderschap/adoptie

Naar Belgisch recht is gedeeld ouderschap van personen van hetzelfde geslacht (nog) niet mogelijk. Een kind, geboren in de relatie tussen twee vrouwen, heeft alleen een moeder. De meemoeder heeft geen rechten en plichten tegenover het kind. Adoptie door de meemoeder is niet mogelijk. Een kind in België heeft een moeder en een vader, of alleen een moeder. Meer is er op dit moment niet mogelijk.

Indien een kindje wordt geboren in de relatie tussen twee vrouwen is het wel mogelijk dat de moeder in een testament haar levenspartner tot voogd aanstelt. Mocht de moeder komen te overlijden, dan zal een dergelijk testament tot gevolg hebben dat waarschijnlijk is dat de meemoeder tot voogd wordt benoemd op basis van het testament en dat de meemoeder na het overlijden van de moeder als voogd rechten en plichten jegens het kind krijgt, die sterk op het ouderlijk gezag lijken.

 Toekomstverwachting

Gelet op de internationale en nationale rechtsontwikkeling lijkt het waarschijnlijk dat ook in België de adoptie door personen van gelijk geslacht in de (nabije) toekomst mogelijk zal worden. Om diezelfde reden lijkt het waarschijnlijk dat het huwelijk wordt opengesteld voor personen van gelijk geslacht. Er zijn veel ontwikkelingen in België, doch het is zeer moeilijk te voorspellen wanneer in de Belgische wetgeving deze wijzigingen zullen worden doorgevoerd.

 Nuttige links:

www.holebifederatie.be: een lijst met faqs rond juridische (en allerlei mogelijke andere vragen)

www.holebifoon.be tel: in België 09 238 26 26. Dit is een telefonische hulpdienst waar je terecht kunt met alle soorten vragen, maar ook voor een goed gesprek, telefonische opvang en eventuele doorverwijzingen